انسان موجودی است که خداوند در او انواع نیاز‌ها را به ودیعت گذاشته است. از نیازهای بشر احتیاج او به شادی و نشاط است. اسلام دینی هم نوا با فطرت است. درون همه انسان‌ها گرایش به شادی و خوشحالی وجود دارد و اسلام مخالفتی با این گرایش درونی ندارد و حتی در برخی موارد تشویق به برگزاری ایجاد شادی می‌کند.

     امام علی علیه‌السلام می‌فرماید:« إِنَ‏ هَذِهِ‏ الْقُلُوبَ‏ تَمَلُّ كَمَا تَمَلُّ الْأَبْدَانُ فَابْتَغُوا لَهَا طَرَائِفَ الْحِكْمَة[1] بدرستى كه اين دل‌ها اندوهگین مي‌شوند چنانكه بدن‌ها اندوهگین مي‌شوند، براى آن‌ها تازه ‏هاى حكمت را طلب کنید.» يعنى همانطوری که بدن خسته می‌شود و نیازی به استراحت دارد؛ جان و روح انسان نیز بر اثر حوادث روزگار افسرده می‌شود که باید روح را با بیان نکته‌های ناب و تازه شاد و مسرور ساخت.

     شادی در واقع واکنشی به اتفاقات بیرون است که برای انسان رخ می‌دهد و در برخورد با آن انسان آن حالت‌های درونی خود را به نمایش می‌گذارد. چنانکه امیرمؤمنان در مورد رسول خدا صلوات الله علیه چنین می‌فرماید:« كَانَ رَسُولُ اللَّهِ لَيَسُرُّ الرَّجُلَ‏ مِنْ أَصْحَابِهِ إِذَا رَآهُ مَغْمُوماً بِالْمُدَاعَبَةِ وَ كَانَ يَقُولُ إِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْمُعَبِّسَ فِي وَجْهِ إِخْوَانِه‏[2] روش رسول خدا چنین بود، هر وقت اصحاب خودش را اندوهناگ می‌دید او را با شوخی و مزاح خوشحال می‌کرد و پیوسته چنین می‌فرمود که خداوند از چهرۀ عبوس و گرفته غضبناک می‌شود.»

     روایات فراوانی از معصومین علیهم‌السلام نقل شده است که نشان از اهمیت شاد بودن و شاد کردن دارد تا جایی که شاد کردن مؤمن برابر با شادی خداوند قرار داده شده است. از امام صادق علیه‌السلام نقل شده که« أَنَّهُ قَالَ‏ مَنْ‏ سَرَّ مُؤْمِناً فَقَدْ سَرَّنِي وَ مَنْ سَرَّنِي فَقَدْ سَرَّ رَسُولَ اللَّهِ وَ مَنْ سَرَّ رَسُولَ اللَّهِ  فَقَدْ سَرَّ اللَّهَ وَ مَنْ سَرَّ اللَّهَ أَدْخَلَهُ الْجَنَّةَ[3] هر کس مؤمنی را شاد کند مرا شاد کرده است و کسی که مرا شاد کند رسول خدا را شاد کرده است و هر کس رسول‌الله را شاد کند خداوند را شادمان کرده است که با شاد شدن خداوند او را داخل بهشت می‌کند.» شاد کردن مؤمن در واقع شاد کردن خدا و رسول و ائمه علیهم‌السلام است.»[4]

     همانطور که اسلام به نیازهای انسان جهت می‌دهد؛ به نیاز شادمانی او نیز برنامه ارائه می‌کند تا به خطر نیفتد. اسلام خوشحالی و شادی واقعی را در زنده نگه داشتن جان و روح بیان می‌کند؛ که اگر روح انسان سالم باشد جسم و عقل نیز پویا و سرزنده خواهد بود. رسول خوبی‌ها به امیرمؤمنان می‌فرماید:« يَا عَلِيُ‏ ثَلَاثٌ‏ فَرَحَاتٌ لِلْمُؤْمِنِ فِي الدُّنْيَا لِقَاءُ الْإِخْوَانِ وَ تَفْطِيرُ الصَّائِمِ وَ التَّهَجُّدُ فِي آخِرِ اللَّيْل[5] سه چیز موجب شادمانی مؤمن می‌شود؛ دیدار برادران دینی، افطار دادن روزه‌دار و شب‌زنده‌داری.»

             شادی آن شادی است کاز جان رویدت                    تا درون از هر ملالی شویدت

                     ورنه آن شادی که از سیم و زر است                     آتشی دان کآخرش خاکستر است[6]

     اگر ما شادی‌ها را جهت‌دهی کنیم، زندگی برای انسان معنا پیدا می‌کند و دیگر افراد برای شادی کردن خود دست به ناهنجاری‌های اجتماعی نمی‌زنند که گاهی اوقات ضرر آن برای همیشه شخص را فرا می‌گیرد.

     باید بدانیم که همه شادی‌ها مورد تأیید اسلام نیستند؛ بلکه هر وقت شادی و شادمانی کردن موجب از بین رفتن احترام و حقوق انسان‌های دیگر و حتی موجودات شود، چنین شادی مورد سرزنش اسلام است و از آن نهی شده است.

حق شاد کننده

     اسلام برای شاد کننده نیز حقی لازم دانسته است؛ امام سجاد علیه‌السلام می‌فرماید:« وَ حَقُّ‏ مَنْ‏ سَرَّكَ‏ لِلَّهِ‏ تَعَالَى‏ أَنْ تَحْمَدَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَوَّلًا ثُمَّ تَشْكُرَه‏[7] و اما حق كسى كه تو را برای رضای خداوند خوشحال كند این است كه اول شكر و سپاس الهى به جا آورى كه او سبب مسرور شدن تو شده است و سپس از آن شخص نیز تشکر نمایی.» این نشان از اهمیت موضوع شادی دارد که حق شاد کننده را باید با دعا و ستایش بپردازی.

خنده نعمتی الهی

     شادی را از خود خداوند نیز می‌توان آموخت؛ آنجا که می‌فرماید:« وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكَى[نجم/43] و اينكه او خود خنداند و گرياند.» اما باید مواظب بود که خنده‌های ما با بی‌ارزش‌ها توأم نشود. رسول اکرم صلوات الله علیه فرمودند:« يَا أَبَاذَرٍّ وَيْلٌ‏ لِلَّذِي‏ يُحَدِّثُ‏ فَيَكْذِبُ لِيُضْحِكَ الْقَوْمَ، وَيْلٌ لَهُ، وَيْلٌ لَهُ، وَيْلٌ لَهُ[8] واى بر آنكه سخنی بگوید و سخنش دروغ باشد؛ كه گروهی از آن بخندند واى بر او! واى بر او! وای بر او.»

     بنابراین، و با توجه به احادیث اهل بیت علیهم‌السلام که فرمودند:« يَفْرَحُونَ بِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ بِحُزْنِنَا[9] در شادی‌های ما شادند و در اندوه ما ناراحت هستند.» اسلام به شادی و غم هر دو نظر دارد و در هر دو اعتدال باید رعایت شود نه اینکه در روز ولادت ائمه افراد را به حزن و اندوه وابداریم.

  ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پی نوشت

[1]. نهج‌البلاغه، صبحي صالح، ص504.

[2]. كشف‌الريبة، ص83.

[3]. الفقه المنسوب إلى الإمام الرضا عليه‌السلام، ص374.

[4]. عدة‌الداعی، ص194.

[5]. بحارالأنوار، ج‏74، ص52.

[6]. ادیب

[7]. وسائل‌الشيعه، ج‏15، ص179.

[8]. أمالي، طوسي، ص537.

[9]. تحف‌العقول، ص123.